Bredere leesbevordering voor iedereen. In Nederland hebben we te maken met een opvallend verdeeld leeslandschap. Iedereen leest — of juist niet — op zijn eigen manier. Uit recent onderzoek (KVB Boekwerk / GfK) blijkt dat je de lezers (ook volwassen lezers) in grote lijnen kunt onderverdelen in vier categorieën:

1. Heavy lezers (~32%)

Dit zijn de mensen die vaak en graag lezen. Ze vinden vanzelf hun weg naar nieuwe boeken, zijn vaste bezoekers van de bibliotheek of boekhandel, en zij of hun begeleiders laten zich inspireren door literaire prijzen, podcasts, leesclubs en volwassen media.

Wat gebeurt er voor hen?
Zij worden volop bediend: de CPNB zet campagnes op, literaire jury’s zorgen voor kwaliteitsfiltering, kranten en media brengen recensies en interviews. Deze groep wordt gekoesterd — terecht, want ze zijn de trouwste lezers.

2. Moeilijke lezers (~17%)

Eén op de zes volwassenen heeft moeite met langere teksten, en bij kinderen neemt de leesvaardigheid na groep 6 vaak merkbaar af. Lezen kost inspanning en wordt zelden als ontspanning gezien.

Wat gebeurt er voor hen?
Er zijn veel initiatieven: het Makkelijk Lezen Plein in bibliotheken, taalcursussen, voorleesprojecten, extra begeleiding op school, Lezen = Groeien, Stichting Lezen & Schrijven… Deze groep krijgt – met recht – veel aandacht en steun.

3. Light lezers (~37%)

Deze groep leest soms, maar niet structureel. Het gaat vaak om boeken met een duidelijk doel: ontspanning, herkenning, ontspannende feelgood, of een boek dat “iedereen leest”.

Wat gebeurt er voor hen?
Hier wordt het lastiger. Populaire jeugdboeken, schoolbibliotheken en campagnes als Nederland Leest zijn er wel, maar veel mensen uit deze groep haken gaandeweg af.

4. Medium lezers (~31%)

Deze groep leest regelmatig, maar niet dagelijks. Ze hebben wel plezier in lezen, maar zijn selectief: het boek moet toegankelijk, boeiend én goed geschreven zijn. Ze kunnen afhaken als het aanbod niet klopt.

Wat gebeurt er voor hen aan leesbevordering?
Niet genoeg. Ze vallen tussen wal en schip: ze zijn geen probleemlezers, maar ook geen boekenverslinders. Daardoor krijgen ze relatief weinig gericht aanbod.

De vergeten meerderheid als het gaat om leesbevordering

Samen vormen de light en medium lezers maar liefst 68% van de lezende bevolking. Deze enorme middengroep is vaak onderbelicht in leesbevorderingsbeleid. Terwijl juist zij de sleutel zijn tot duurzame leesmotivatie.

Boeken die niet elitair zijn, maar wel goed geschreven. Boeken die verrassen, boeien en gewoon af zijn. Boeken die ruimte geven om mee te groeien — zonder drempels op te werpen.

Stichting Leesplezier: voor iedereen die wíl lezen

Daarom zet Stichting Leesplezier zich in voor álle lezers. Niet alleen voor de heavy lezers of de moeilijke lezers — maar ook juist voor die grote middengroep. Wij geloven dat plezier in lezen dé verbindende factor is. Want lezen is geen prestatietoets, maar een ervaring. En die ervaring verdient iedereen.

Onze missie is om leesbevordering toegankelijk, positief en inspirerend te maken — voor kinderen, jongeren én volwassenen. Voor sterke én zwakke lezers. Voor boekenliefhebbers én twijfelaars. Stichting Leesplezier biedt een brug tussen deze groepen: laagdrempelig, inspirerend en verbindend.

Hoe Stichting Leesplezier een brug vormt tussen de lezersgroepen

Stichting Leesplezier gelooft niet in een eenzijdige aanpak. Lezen is geen kwestie van óf kunnen, óf niet — het gaat om beleving, vertrouwen en herkenning. Daarom werken wij bewust over de lijnen van leesniveau, leeftijd en motivatie heen.

1. We verbinden techniek met plezier

Veel leesprojecten richten zich op het verbeteren van technische leesvaardigheid — en dat is belangrijk. Maar zonder plezier in lezen zakt de motivatie al snel weg. Onze projecten zetten juist in op de combinatie: goed leren lezen én er plezier aan beleven. Bijvoorbeeld door leesroutes te koppelen aan onderwerpen die kinderen écht aanspreken, zoals sport, natuur, familie, fantasie of koken.

2. We maken lezen sociaal en zichtbaar

Lezen hoeft geen solitaire activiteit te zijn. Met gezamenlijke leesmomenten, voorleesmiddagen, creatieve workshops of speelse challenges brengen we kinderen bij elkaar rond boeken. Zo ontstaan er gesprekken over verhalen, delen ze hun mening, en ervaren ze dat lezen óók een sociale belevenis kan zijn.

3. We geven herkenning en keuze

Niet elk kind wil zich verliezen in dikke fantasyboeken. Sommige kinderen zoeken herkenning, anderen juist avontuur of humor. Daarom helpen we scholen, ouders en bibliotheken bij het vinden van passend aanbod dat aansluit bij álle smaken. We laten zien dat er voor ieder kind een boek bestaat dat klikt — als je maar weet waar je moet zoeken.

4. We betrekken ouders en leerkrachten

Lezen gebeurt niet alleen op school. De steun van ouders en verzorgers is essentieel om leesgedrag te versterken. Daarom ontwikkelen we laagdrempelig materiaal dat thuis eenvoudig inzetbaar is — én helpen we leerkrachten met praktische tools en lesideeën waarmee ze elk kind op zijn of haar niveau kunnen bereiken.

5. We houden het leuk, laagdrempelig en haalbaar

Onze projecten vragen geen ingewikkelde implementatie, dure materialen of grote tijdsinvestering. We geloven dat kleine impulsen grote effecten kunnen hebben, zolang ze positief zijn en aansluiten bij het kind. Of het nu gaat om een vrolijk project rond seizoensboeken, een creatieve leeskaart of een verrassende voorleestip: elk stukje plezier telt.

Wil je meer weten? Lees ook ons gratis e-book met onze visie toegankelijk uitgelegd!

Voor prachtige, literaire kinderboeken hoor je regelmatig bewondering in het boekenvak. Ze worden geprezen in podcasts, genomineerd voor Griffels en zijn vaak prominent aanwezig in bibliotheken. En dat begrijp ik — want wie wil er nou níét dat een kind diep geraakt wordt door een goed boek?

Soms vertellen mensen me dat hun kind life changing is geraakt door zo’n verhaal. Een bibliothecaresse vertelde laatst hoe haar zoon zichzelf herkende in een boek dat ze via een podcast had ontdekt. Dat raakt me oprecht. Want dat ene boek heeft voor dat kind écht iets betekend. En natuurlijk is dat waardevol.

Maar juist in zulke gesprekken voel ik een knelpunt dat ik hier voor het eerst wil benoemen.

Het lijkt alsof vooral literaire boeken ertoe doen

Wij werken met kinderboeken die kinderen aan het lachen maken, die verwonderen, die nieuwsgierigheid oproepen. Geen zwaar symbolisch verhaal, maar een toegankelijk avontuur met een kleurrijke presentatie, een afgerond plot en een tikje eigenwijsheid. Zoals ik (Nanda) vroeger Roald Dahl las, en met plezierprikkels lach te giechelen in mijn kinderbed. Die energie probeer ik met de serie Plaza Patatta door te geven.

Toch merk ik dat deze vorm van kinderboeken — die speels, vrolijk, spannend en helder zijn — zelden op het podium komt.

Maar plezier is óók krachtig

Internationaal onderzoek toont aan dat kinderen veel meer gaan lezen als ze mogen kiezen voor herkenbare, humoristische en avontuurlijke boeken. In het Verenigd Koninkrijk lezen kinderen gemiddeld 20 boeken per jaar — en dat zijn dan vaak boeken van Jeff Kinney of Marcus Rashford, niet per se van literaire auteurs.

In Nederland blijkt uit onderzoek van Bibliotheek op School dat juist een gevarieerd aanbod met aandacht voor leesplezier leidt tot betere leesvaardigheid én meer motivatie om te blijven lezen.

Toegankelijkheid is dus niet het tegenovergestelde van kwaliteit. Het is de brug ernaartoe.

Een vriendelijke vraag aan het boekenvak

We begrijpen waar de voorkeur voor literaire kinderboeken vandaan komt. Ze zijn mooi vormgegeven, zorgvuldig geschreven, vaak met belangrijke thema’s. Maar we willen pleiten voor een breder perspectief. Voor het besef dat leesplezier óók diepe impact kan hebben — maar dan via een andere route. Via herkenning, verwondering, humor, spanning.

Er zijn kinderen die ontroering vinden in een stilistisch meesterwerk — maar er zijn er nog véél meer die schateren, griezelen of zich verwonderen bij een boek dat ze niet konden wegleggen. Dáár ontstaat vaak de liefde voor lezen.

Laten we het allebei vieren

Wat ons betreft hoeft het niet óf-óf te zijn. Literaire kinderboeken mogen blijven schitteren. Maar laten we daarnaast ook ruimte geven aan boeken die kinderen direct raken. Die ze lezen in de klas, in bed, op de bank — zónder dat iemand hen eraan moet herinneren dat lezen ‘belangrijk’ is.

Want dat is het mooie van kinderboeken: ze kunnen vele poorten openen. Niet alleen die van diepe reflectie, maar ook die van speelsheid, humor en ontdekkingsdrang.

Kinderboekenseries worden vaak onderschat

Er is een hardnekkig misverstand dat kinderboekenseries minder waardevol zouden zijn dan op zichzelf staande boeken. Toch blijkt uit jarenlang leesonderzoek dat juist series kinderen aan het lezen houden. Ze kennen de personages al, weten wat ze kunnen verwachten, en willen verder in het verhaal. Denk aan hoe kinderen verslingerd kunnen raken aan Plaza Patatta, De Waanzinnige Boomhut, of Dagboek van een Muts. Deze boeken zijn geen afleiding van ‘echte literatuur’ — ze zijn vaak dé aanleiding om überhaupt te gaan lezen.

Leesgedrag verandert, dus ons aanbod moet mee

We leven in een tijd waarin kinderen opgroeien met constante prikkels. Sociale media, korte filmpjes en games concurreren rechtstreeks met boeken. Dat betekent dat ons aanbod in kinderboeken aantrekkelijk en visueel moet zijn, zonder aan inhoud in te boeten. Een boek mag best een feestje zijn om op te pakken. Kleurrijke omslagen, illustraties, speelse taal en humor helpen kinderen om te kiezen voor een boek — en daarna vanzelf verder te lezen. Als we daar geen ruimte voor maken, verliezen we een hele generatie lezers.

Wat kunnen scholen en bibliotheken doen?

In schoolbibliotheken en klaslokalen zien we vaak dezelfde titels opduiken: boeken die prijzen hebben gewonnen of die als ‘belangrijk’ worden bestempeld. Dat is begrijpelijk, maar niet altijd motiverend voor alle kinderen. Wat, als we het aanbod zouden verrijken met boeken die kinderen zélf graag kiezen? Door populaire boekenseries structureel een plek te geven in het lesprogramma? Leesbevordering gaat niet alleen over moeilijkheidsgraad, maar over leeservaring. Een boek dat gelezen wordt, is altijd krachtiger dan een boek dat ‘goed’ is, maar ongelezen blijft liggen. Daarom hebben wij ons leesproject gebouwd rond een serie die leuk is voor iederéén in de klas!

Links:
Plaza Patatta